افسانه، این‌روزها مدام به پدر فکر می‌کنم. بیشتر اوقات به نقطه‌ای خیره ‌می‌شود. وقتی  پرستار غذا توی دهانش می‌گذارد مثل جوجه گنجشکی گردن می‌کشد. پای تلویزیون هم که می‌نشانیمش می‌گوید: «این‌ها چه می‌گویند؟» مجری‌های تلویزیون دایم اخبار می‌گویند و پدر متوجه نمی‌شود.
می‌خواهد بلند شود نمی‌تواند  ناچار تو ویلچر می‌ماند و می‌خوابد. تو این عالم نیست ساکت و آرام شده مثل گربه‌ای که از سر سیری لم داده رو مبل، با چشم‌های پف کرده و خواب‌آلود نگاه می‌کند. دیگر غر نمی‌زند اگر بچه‌ها خانه را سرشان گذاشتند اعتراضی نمی‌کند.
دارو هم كاری برایش نمی‌‌كند، دارو فقط می‌‌خواباندش. با این داروها چيزی درست نمی‌‌شود كنترل می‌شود. مثل عينک که موقتا ديده را روشن می‌كند ولی چشم را خوب نمی‌كند.
مهندس مانی گفته بود: «پیر که شدی این‌همه راه تو را به هندوستان دلت نمی‌برد.»...

پرسیدم: «"افسانه" تو چه‌طور می‌توانی کتاب‌ بدون عکس بخوانی؟»
بهم یاد داد چگونه در ذهنم چهره‌ی قهرمان‌های‌ هر کتاب را تجسم کنم. آن‌قدر به قهرمان‌های داستان فکر کردم که به خواب دیدم‌شان. طوری‌که توانستم به همراه "مسافرکوچولو" از ستاره‌ای به ستاره‌ی دیگر سفر کنم یا کنار "ماهی سیاه کوچولو" تو رودخانه‌ شنا کنم و چشم ماهی‌ها بشوم.
دلم می‌خواست چشم می‌شدم و می‌‌‌نشستم تو چشمخانه‌ی تهی ِ "صیدال" تا پرواز کفترها را ببیند، تا راه رفتن اردک‌ها وقتی‌که دنبال آدم می‌افتادند. تا بنشیند لب بام، ستاره‌ بشمارد و خیره شود به گربه‌ی نازِلوی من، وقتی که چشم‌های سبزش با نور تلاقی می‌کنند.
مادر می‌گفت: «صیدال، روشن‌دل است، جهان را با دلش می‌بیند.»
«دل صیدال چه‌قدر باید بزرگ باشد که آن همه ستاره روشن در آن جا شود!»
افسانه می‌گفت: «چرا صیدال از زندگی خسته نمی‌شود؟»
رضا می‌گفت: «چرا خسته شود وقتی با چشم‌های بسته ستاره می‌بیند. وقتی مدام با فرشته‌‌ی نگهبانش حرف می‌زند. با خدا حرف می‌زند.»
چشم‌هام را بستم. روی پلک‌هام فشار آوردم ولی فقط تاریکی بود که می‌دیدم. جهان در ظلمات فرو رفته بود.
«یک سیاهی مطلق».
«رحیم‌آقا، سیاهی مطلق یعنی چه؟»
«یعنی تاریکی کامل، یعنی این‌که چشم، چشم را نبیند. یعنی هیچ چراغی روی تیر چراغ برق روشن نباشد. یعنی هیچ ستاره‌ای برای درخشیدن نباشد. یعنی خورشید نتابد. یعنی تاریکی بعد از نه شب. یعنی خفقان، خفه‌خون. یعنی اختناق. یعنی هیچ‌کس دلش برای هیچ‌کس نسوزد. هیچ‌کس حرف هیچ‌کس را قبول نکند. هر کس حرف خودش را بزند. هرکس زیر علم و کتل خودش سینه بزند. یعنی گور پدر تو، گور پدر من. گور پدر ملت! یعنی لالمانی امروز من و  سیاه‌بختی تو!»
«یعنی فلان ِ من خیار است ملت باید بخورند.» مجاهد بود، کنایه می‌زد و با خنده به سمت ما می‌آمد. ابروهای پر پشت و لب‌های کلفتی داشت. کله‌اش هم طاس بود.
مجاهد به رحیم‌آقا می‌گفت: «مرتجع»
کشمیری به رحیم‌آقا  می‌گفت: «لامذهب.»
مهندس مانی می‌گفت: «چوب دو سر طلا!»
گفتم: «آبجی، مرتج یعنی چی؟»
افسانه از روی لغت‌نامه خواند: «یعنی فنر، یعنی بازگشت‌کننده، کهنه‌پسند، ضد متجدد.»
از درز پنجره دوباره به آسمان ابری و بی‌ستاره نگاه ‌کردم. به چراغِ شکسته‌ بالای تیر چراغ برق. دراز کشیدم و چشم‌هام را بستم تا در ذهن، ستاره بسازم و هزار چراغ تا از تاریکی و ظلمات نترسم. چشم‌هام را بستم. باز فقط تاریکی بود که می‌دیدم. جهان پشت پلک‌هام در ظلمات فرو رفته بود. 

۳
توی ‌هال زیر باد پنکه‌سقفی، کنار افسانه روی فرش دراز کشیدم. افسانه کتابِ ساداکو و هزار درنای کاغذی را می‌خواند. به پروانه‌های پنکه نگاه ‌کردم که دنبال هم افتاده بودند. با چشم دنبال‌شان ‌کردم. پیوسته و مداوم در حرکت بودند. انگار که جان داشتند. خوب که دقت ‌می‌کردم می‌توانستم از هم تشخیص‌شان بدهم.
پدر توی آن یکی اتاق به متکا تکیه داده بود و با مادر نجوا می‌کرد. صدای چرخ خیاطی تا توی ‌هال می‌رسید. می‌توانستم حرکت مچ دستش را که دسته‌ی چرخ‌خیاطی را می‌چرخاند مجسم کنم. حتی صدای النگو‌هاش که قاطی صدای چرخ‌خیاطی می‌شد. پدر غرولند می‌کرد: «این بچه‌ها اصلاً درس هم می‌خوانند؟»
مادر گفت: «حالا که تابستان است و مدارس تعطیل‌اند، بی‌خود غر نزن!»
خودم را ‌چسباندم به افسانه تا عکس‌های کتاب را بهتر ببینم. گفت: «داداش این‌همه بلندبلند بیخ گوشم نفس نکش.»
نفسم را حبس کردم. برخاستم و نشستم کنار در بزرگ و شیشه‌ای هال. حرف زدن پدر و مادر دیگر به پچ‌پچ تبدیل شده بود. گوش‌هام را تیز کردم. شنیدم که پدر به مادر گفت: «اگر بگیرند اعدامش می‌کنند.» مادر جیغ کوتاهی کشید و به سکسکه افتاد.
بلند شدم و رفتم سراغ کلمن آب، پدر مرا که دید باقی حرفش را خورد. نگاه کردم. رنگ مادر پریده بود و پشت چرخ خیاطی ماتش برده بود. پدر چای‌اش را هورت‌هورت سر ‌کشید.
لیوانم را پر کردم. پدر زیر چشمی نگاهم می‌کرد، انگار منتظر بود از اتاق بروم بیرون تا حرفش را از سر بگیرد.
افسانه از توی هال گفت: «داداش رضا، یک لیوان هم برای من پر کن.» پدر رو کرد به مادر: «این کلمن را چرا گذاشته‌ای سر راه؟ خوب می‌گذاشتی‌اش توی ‌هال. این بار چندم است که این بچه می‌آید آب بخورد؟!»
آب را به سرعت سر کشیدم، لیوان را برای افسانه پر کردم و زدم به چاک. 
گفتم: «افسانه جریان این پچ‌پچ‌‌ها چیست؟» حتم داشتم که افسانه ته‌توی آن را در آورده است. بلند شد و گفت: «صبر کن، الان می‌گویم.»
به همراه‌ افسانه از اتاق بیرون رفتم. نور آفتاب چشم‌هام را می‌زد. توی حیاط باد گرمی می‌وزید. گوشه‌ی باغچه زیر درخت انجیر افسانه لب وا کرد به حرف: «فرخنده، دختر عموی مامان که یادت هست؟»
 گفتم: «همانی که وقتی می‌ایستد گیسش تا روی زمین می‌رسد؟»
«آره، قرار است بیاید خانه‌ی ما.»
باد برگ‌های بزرگ و پهن انجیر را تکان می‌داد و نور آفتاب از لابه‌لای شاخه و برگ روی صورت افسانه بازی در می‌آورد.
از حرف‌های افسانه دستگیرم شد که فرخنده کمونیست است و مدتی‌ است که فراری شده. پرسیدم: «کمونیست یعنی چی؟»
چین ‌افتاد روی پیشانی‌اش. قیافه‌ی آدم‌های متفکر را به خود گرفت. کمی‌ فکر کرد و گفت: «یعنی خدا وجود ندارد... یعنی آدم‌ها‌ میلیون‌ها سال پیش، شکل آدم نبوده‌‌اند، شبیه میمون بوده‌اند. دُم داشته‌اند و بالای درخت زندگی می‌کردند. کم‌کم دُم‌شان افتاده، دست‌های بلندشان که باهاش از این شاخه به‌ آن شاخه می‌پریدند کوتاه شده و به‌جاش مغزشان رشد کرده و به مرور شکل آدم شده‌اند.»
گفت: «کمونیست یعنی رفیق‌باز... یعنی شریک... یعنی استالین... کمونیست یعنی ریشه همه چیز ماده ‌است.»
«ماده!؟... افسانه ماده یعنی چی؟»
«ببین هرچیزی نر و ماده دارد. ماده یعنی زمین... زمین یعنی مظهر باروری... ماده یعنی زن.»
«یعنی آفریدگار یک زن است؟!»
«نه!»
«پس چی؟!»
مِن و مِن می‌کرد. می‌دانستم که برای حالی کردن موضوع به من کم آورده. درماندگی را توی نگاهش می‌خواندم.
تکیه دادم به دیوار و فکر ‌کردم. به مادرم، به زمین که مظهر باروری بود. به درخت‌های قبل از عصر سنگ، درخت‌های پر شکوفه‌ای که شاخه‌های سبزشان تا روی زمین خم می‌شد. به آبشارهای روان، که از زیر سایه درخت‌ها می‌گذشت. به سایه‌های خنک افتاده روی سطح خاک. به مادرم که انبوه موهاش به شاخ و برگ درخت‌ها بافته بود، به پدرم که شبیه میمون‌ روی شاخه‌ها دم تکان می‌داد و میوه‌‌‌ای را لابلای آرواره‌های قوی‌اش می‌چلاند. دمش را به شاخه‌ها گره می‌زد و مثل تارزان از این سو به آن سو از بین درخت‌ها، مثل پاندول ساعت می‌گذشت.
به ماده فکر کردم که نمی‌دانستم چیست. به فرخنده که قرار بود از ترس جانش بیاید خانه ما قایم بشود. به او که نمی‌دانستم با کی قایم‌باشک بازی می‌کند. به کشمیری پر طمطراق که روی اعصاب رحیم‌آقا مثل یک هنگ سرباز رژه می‌رفت. به روزهای طلایی و روشنی که از لابه‌لای انبوه درخت‌های جنگلی نمودار می‌شد. به انتهای جنگل‌های نمور، به ابتدای سنگ‌ها، به غروب آفتاب پشت کوه، به مزرعه طلایی گندم فکر کردم. به غارهای تنهایی بشر که می‌شد روی دیوارهاش نقاشی کرد و چیز نوشت.

۲ 

افسانه گفت: «بیا با هم قراری بگذاریم.»
گفتم: «چه قراری؟»
«پول‌هامان را جمع کنیم، روی هم بگذاریم و مجله بخریم.»
گفتم: «به یک شرط!... به شرطی که همیشه قبل از تو من مجله را بخوانم.»
گفت: «باشد... هر چه تو بگویی.»
لاشه‌ی پاره پوره‌ی مجله را که دستش می‌دادم دندان‌هاش به‌هم فشرده می‌شد. با چشم‌هایی که انگار با مداد کنته سیاه‌شان کرده بود نگاهم می‌کرد. می‌گفت: «این چه کاری بود کردی وحشی؟... مگر باهاش کشتی گرفتی؟» می‌گفت: «مثل جانی‌‌ها افتاده‌ای به جانش!»
می‌خندیم و می‌گفتم: «مگر جان دارد این مجله؟»
می‌گفت: «البته که دارد، خیلی هم دارد.»
کتابخانه‌ی شهر را هم افسانه نشانم داد. هر ‌وقت از آن‌جا به خانه می‌آمد بوی کاغذ می‌داد. مادر می‌گفت: «این دختر ویارش کاغذ است.»
بعدها از افسانه یاد گرفتم که چه‌طور در اوج امتحانات، کتاب‌های داستان را لای کتاب‌های درسی جا بزنم و با خیال راحت- بی‌چشم‌غره پدر یا مادر- بخوانم.
مادر می‌گفت: «دختره‌ی چشم‌سفید خیال می‌کند من اصلاً حواسم نیست... که من نمی‌بینم کتابِ قصه لای کتاب درسی‌اش می‌گذارد.»
مادر نمی‌دانست سال‌ها بعد افسانه نامه‌های عاشقانه هم لای کتاب‌های درسی خواهد خواند و طاقچه اتاق مملو از کتاب‌های کوچک و بزرگی خواهد شد که الیاس برایش خواهد خرید. کتاب‌هایی که هیچ‌وقت نمی‌گذاشت قبل از خودش احدی لای آن‌ها را باز کند. مادر نمی‌دانست، شاید هم می‌دانست و به روی خود نمی‌آورد که افسانه دل‌دل می‌کند تا برود بیرون پی هوای تازه. پی بوییدن گل‌هایی که بیرون از باغچه‌ی خانه‌ی ما می‌رویید.

از رمان خاطره‌های سالخوردگی یک کودک
سنگ اول:

۱
مردادماه آفتاب ‌‌‌‌درست وسط آسمان می‌نشست. نَه زلف طلایی دل‌ربا داشت، نَه مثل نقاشی بچه‌ها لبخندی از سر مهر روی لب‌هاش بود. فقط می‌تابید و می‌سوزاند. خودم را در پناه دیوار لابه‌لای سایه‌ می‌انداختم و تند قدم بر‌ می‌داشتم. از نبش کوچه رد می‌شدم. سایه‌ی دیوار، پشتِ سرم جا ‌می‌ماند و از آن‌جا به بعد سایه‌ی خودم دنبالم راه می‌افتاد. آفتاب به تنم نیش می‌زد و بازارچه از دور پیدا می‌شد.
رحیم‌آقای روزنامه‌فروش بساطش پهن بود. روزنامه‌ها را جا می‌داد توی قفسه. مجله‌ها را می‌چید روی پیش‌خوان. پاره‌‌آجری می‌گذاشت روی‌شان مبادا که باد آن‌ها را با خود ببرد. دوچرخه‌اش را هم با زنجیر می‌بست به حلقه‌ی ضخیمی‌که به بدنه‌ی دکه جوش خورده بود. زیر سایه‌بان برزنتی هفت رنگِ دکه‌‌اش ‌می‌ایستادم و نور تند آفتاب آزارم نمی‌داد و پوستم را نمی‌گزید.
رحیم‌آقا، نیم‌خیز روی سه‌پایه‌ی فلزی نشسته بود و چشم‌های عسلی‌اش را تنگ کرده بود. سیگار می‌کشید و خیره به سقف اتاقک بود. سلام کردم. دستش را بالا ‌برد و در هوا ثابت نگه داشت و گفت: «اُس!»
به سمتی که خیره بود نگاه کردم. خوب که دقت کردم رشته‌هایی از تار عنکبوت دیدم. رضا گفته بود: «تارِ عنکبوت بند ساعتِ شیطان است.»
عنکبوت آرام آرام سعی داشت پروانه‌ای را که به چنگال کشیده بود روی سقف جا به‌ جا کند.
رحیم‌آقا پک عمیقی به سیگار ‌زد. دود سیگار ول شد توی فضا. دود حلقه‌حلقه بالا رفت بعد پراکنده شد لای تارهای عنکبوت.  پا‌ی عنکبوت سست شد. تار‌ها تکان خوردند. یکهو عنکبوت و پروانه پرت شدند روی روزنامه‌ها.
چشمم افتاد به مجله‌های روی میز. سکه تو مشتم گرم شد. به خودم نهیب زدم: «باید اسکاج بخری رضا!» همیشه‌ی خدا کارم این بود. لای مجله‌ها را باز می‌کردم، از بوی کاغذ خوشم می‌آمد. نفس عمیقی می‌کشیدم و بوی کاغذ را توی ریه‌هام فرو می‌دادم.
رحیم‌آقا با گوشه‌ی بادبزن حصیری زد زیر عنکبوت. عنکبوت تکان خورد و سریع راه افتاد. توی یک چشم به هم زدن بین شکاف در مخفی شد. پروانه‌ از روی روزنامه‌ها غلت خورد و ‌افتاد پایین.
رحیم‌آقا کونه‌ی سیگار را توی قوطی خالی‌ی زنگ زده‌ا‌ی که روی میز بود خاموش کرد. غرغرکنان ‌گفت: «همه‌ی عمرش تله می‌گذارد، تله!... زندگیش یعنی تله. اول به صلیب می‌کشد، بعد تکه‌تکه‌ می‌کند... همه‌ی عمر، کارش تنیدن و به صُلابه کشیدن است، نمی‌دانم کجای آفرینش ِ این گُه‌کبوت زیباست؟»
رحیم‌آقا استخوانی بود و لاغر. سبیل سیاهش را همیشه مرتب می‌کرد. انگار تازه متوجه حضورم شده باشد. پرسید: «‌چه‌طوری مرد بزرگ؟» بعد به "کیهان‌بچه‌ها"ی زیر دستم اشاره کرد و گفت: «همین یکی مانده... قصه‌ی صمدبهرنگی هم توش هست.»
سکه کفِ دستم گرم شد. گفتم: «رحیم‌آقا شما بگو؛ شیر یا خط؟»
گفت: «خط.» سکه روی هوا چرخید. با برق آفتاب یکی شد و افتاد روی زمین. گفتم: «خط! شد رحیم‌آقا!»
سکه را روی پیش‌خوان گذاشتم و کیهان‌بچه‌های لوله شده را تو دستم ‌فشردم و دویدم. تمام مسیر را زیر برق آفتاب تا به خانه یک نفس دویدم.  نفسم بوی کاغذ گرفته بود. لنگه‌ی در حیاط باز بود. خیس عرق بودم. تو رفتم و چشم‌هام دنبال افسانه می‌گشتند. می‌خواستم هر چه زودتر تصویر ماهی‌سیاهِ‌ کوچولوی روی جلد را نشانش دهم. که یکهو مادر با سبد ظرف‌ها از آشپزخانه بیرون آمد. روسری آبی‌اش را پشت سر گره زده بود. روی پیشانی‌اش چند قطره عرق نشسته‌ بود. گوشواره‌های پنکه‌ای درشتش با نگین ِقرمز، توی لاله‌ی گوشش برق می‌زد. سبد ظرف‌ها را روی زمین کنار حوض گذاشت. به ظرف‌های‌ چرب و چیل توی سبد نگاه کردم و به نوری که از جانب آن‌ها مثل نور آیینه روی سایه دیوار ساطع می‌شد.
مادر به دستم خیره‌ شد. مجله را پشت سرم پنهان کردم. توی چشم‌هام زل زد. پلک هم نمی‌زد. تاب نگاهش را نداشتم. گردنم را کج کرده بودم و سرم افتاده بود روی شانه‌هام. هنوز نفس‌نفس می‌زدم. گفتم: «باز هم رحیم آقا گولم زد!» توی خودم مچاله شده بودم. شانه‌هام ‌می‌لرزید و گریه‌ می‌کردم.
مادر جلو آمد. گفت: «بازهم؟!» دست‌هاش را روی شانه‌ام گذاشت و گفت: «حالا ظرف‌ها را با چی بشورم، ها؟... با اشک‌های تو؟» و دست‌هاش را که برداشت گرمای دست‌هاش روی شانه‌‌ام ‌ماند. گره روسری‌اش را باز کرد. سکه‌ای کف دستم ‌گذاشت. گفت: «باشد... دیگر بس کن... گریه‌زاری بس است... زود برو تا مغازه‌ها نبسته‌اند اسکاج بگیر.» و با پر پیراهنش، درست همان‌جا که گل‌بته‌های صورتی به هم می‌رسیدند خیسی گونه‌هام را پاک کرد.
افسانه با خنده بین چار‌چوب در ظاهر شد. دامن لی پوشیده بود و مو‌هاش را با کش دو گوشی بسته بود‌. با نُک زبان، دور ِ لب‌هاش را خیس کرد. با چشم و ابرو به مجله اشاره کرد. لبخندش را کش داد و ناغافل مجله را از دستم ‌قاپید. مادر چپ‌چپ نگاهش کرد. گفت: «دختر ِ گُنده! تو دیگر وقتِ شوهرت است کی از این کارهات دست بر می‌داری؟»
افسانه ‌خندید و همان‌طور که می‌دوید گفت: «صحیح و سالم نگه‌اش می‌دارم تا برگردی» و من دوباره برگشتم بازارچه.

۱
اولین‌بار بغلِ مادر بود كه دیدمش؟ مثل دسته‌ی كوزه‌ای آویخته به پهلوی‌ مادر، پاهاش را دوشاخه چفت كرده بود روی انحنای پهلو.
لابلای گرگ و میش غروب بود كه رفته‌رفته نمایان ‌شد. مثل ماه از میان پنبه‌ی ابرها، مثل ستاره‌ی شوخِ چشمک‌زن از بین خطوط درهم و برهم، از میان اشكال هندسی، رفته‌رفته نمایان می‌شد. از میان رنگ‌هایی كه به هم آمیخته بود.
كشف حضورش مثل كشف شیر مادر بود. مثل كشف صدای سوت پدر از لابلای جیك‌جیك گنجشك‌ها، جیرجیر، جیرجیرك‌ها.
از توی گهواره نگاه می‌كردم. از بین همه‌ی رنگ‌ها و اشیا می‌شناختمش. هاله‌ای از مه بود. توده‌ای روشن میان تاریکی. بعد رفته‌رفته چهره‌اش شکل گرفت. گِردی صورتش نمایان شد، لب و دهانی پُر از خنده، با چشمانی بازیگوش و سری كه ریت بود. مادر گفته بود: «این‌طوری سوی چشم‌هاش بیش‌تر می‌شود.»
اولین‌بار كنار گهواره‌ دیدمش. گهواره‌ای كه مال او بود و به من رسیده بود. مثل لباس‌های نوزادی‌اش. ایستاده بود و با دست گهواره را تكان می‌داد. در غیاب مادر، لَله‌ی من می‌شد و با آن صدای نازک و تو دماغی برایم لالایی می‌خواند. گاهی شیطان توی جلدش می‌رفت. با زحمت از گهواره پایینم می‌کشید. خودش توی گهواره چهارزانو می‌نشست، تاب می‌خورد و بازی می‌كرد. من منتظر می‌شدم تا پایین بیاید. یا که مادر سر برسد و نهیبش كند تا دوباره برگردم سر جایم، تا دوباره او كنارم بنشید و همین‌طور كه آدامس خروس‌نشانش را می‌جود گهواره‌ام را تكان دهد. گهواره‌ تكان بخورد و باز در نوسانی دیگر بغلتم.
توی چشم‌هاش ستاره داشت كه دیدمش؟ توی چشم‌هاش پولک بود که وقتی بالای سرم می‌ایستاد دست‌هام را دراز می‌كردم به سمت چشم‌هاش؟ او هی خودش را بالا می‌كشید، بالاتر. مثل سنجاقكی كه روی بند رخت هی جا عوض می‌كند، یا پروانه‌ای كه روی گل‌ها و شاخه‌ها جابجا می‌شود.
راه كه افتادم، او اولین كسی بود كه دنبالش افتادم. تاتی‌تاتی، می‌رفتم تا بهش برسم. می‌رسیدم، می‌دیدم كه نیست. تاتی‌تاتی می‌رفتم تا شاید دستم به دامن چارخانه‌ی شطرنجی‌اش برسد. می‌دویدم و بهش نمی‌رسیدم. مثل خورشید كه در افق ایستاده بود و هر چه می‌دویدم نمی‌رسیدم. گاهی دورتر از من می‌ایستاد و هی می‌گفت: «خب بیا...»
چهار سال از من، پیش بود. به گمانم۱۴۶۰ روز.
زمین به دور خودش می‌چرخید و من به او نمی‌رسیدم. تا روزی كه قلبش برای همیشه از تپش باز ماند و از مدار زندگی بیرون افتاد. غروب جمعه بود كه بهش رسیدم، از او گذشتم، و توی گذشته‌ام  جا گذاشتمش.
گفته بودم: «آبجی بلاخره یك روزی بهت می‌رسم.»
گفته بود: «محاله.» بهش رسیده بودم اما او باز جایی دیگر بود.
گاهی كنار مادر در غروب پیش می‌آید. مثل دسته‌ی كوزه‌ای در پهلوی مادر نشسته. گاهی هم دوشادوش هم به جانب غروب می‌روند.
اولین‌بار كجا دیدمش؟ كه آن همه دنباله داشت مثل بادبادک در باد. مثل نور ماه كه در رود كارون می‌افتد، تا آن سوی ساحل ادامه پیدا می‌كند. و شكن‌شكن دارد.
كجا بود كه دیدمش؟

 ۲
یك روز خواسته بود به تقلید از مادر، مرا با چادرنماز به كمر ببندد. می‌خواست كولم کند؛ نمی‌توانست. نمی‌توانست تعادلش را حفظ كند. عاقبت هم از روی دوشش افتادم. مادر سراسیمه سر رسید، نهیبش كرد. و او با گریه رفت كه بخوابد. شب هم لب به غذا نزد و گرسنه خوابید. من آه و ناله می‌كردم، و او دزدكی با چشم‌های خیس از لای ملحفه نگاهم می‌كرد. و آخر شب، وقتی همه خوابیدند كنارم آمد و بوسیدم.
بعدها پدر برایش عروسكی بزرگ خرید كه هر وقت ‌خواست با چادر به كمر ببندد. عروسكی كه موقع خواب چشم‌های زیتونی‌اش را می‌بست. من سا‌ل‌ها بعد از سر بازیگوشی آن را به ترک موتورسیكلت مرد لحاف‌دوزی بستم كه نمی‌دانم آن را با خودش كجا برد. عروسكی كه هیچ‌وقت پیدا نشد.

^{نسخه PDF كارگاه داستان‌نويسی عباس معروفی (بخش یکم تا پنجاه‌وسه) را  از اینجا دانلود کنید. لطفاً از نحوه دریافت فایل بی‌خبرم نگذارید.}

نقره گفت: «اين آدمه؟ بشره؟ اين هيچ‌‌چی حالیش نیست.»
صدای رجب‌باغبان از تو ايوان بلند شد. سر جايم جابجا شدم. رضا هم كشيد عقب. رجب داد ‌می‌زد: «نقره؟» 
نقره گفت: «ايشالله كه لال بشوی. كه هيچ‌وقت نتوانی صدايم بزنی، الهی كه يک مرضی بگيری كه شفا گيرت نياد.» 
صدای رجب‌باغبان از دور می‌‌آمد. داشت غر می‌زد: «صدام را نمی‌تواند بشنود اين زن، تحملم را  ندارد اين دردگرفته...»
نقره، درِ گنجه را باز كرد و بسته‌ها را يكی‌يكی از دست من و رضا گرفت. گفت: «سیل كنید‌؟ هی نك‌و‌نال‌ می‌‌كند... همه‌جا با این دیوانه‌ی بدبخت بودم، همه‌جا، تو كُلّه‌مرغی جا گرفتم، میان مستراح جا گرفتم، توی انباری خانه‌های مردم، همه‌جا با‌هاش بودم، همه‌جای عالم دور خوردم، به‌خاطرِ بدبختی‌هاش ساختم، این هم از عاقبتم!» گفت: «دیوانه‌ست این مرد. امیدوارم ریشه‌‌اش از گِل در بیاد.» گفت: «مردادماه خُب می‌دانید كی‌ هست؟ مرداد ماه!؟ - كه حالا می‌بینی این روزها زن‌ها این‌همه نازلو شدند. چقدر ناز ‌و ‌نیز می‌كنند- از گرمای آفتاب می‌رفتیم زیر سایه‌ی پلیت‌ها تا که شب بگیردمان. شب حیاط را آب‌پاشی می‌كردیم و می‌خوابیدیم... همان وقت‌‌ها سر همین علی پسرم بود به قول خودمان‌‌گفتنی، ده روز تمام همین دردی را كه كشیدم موقع زایمان، خودم بودم و خدای بالا سری. سه‌ِ شب، خدا علی را به‌ام داد. مردادماه، دهم مرداد ماه. به‌ قرآن فقط خدا بالا سَرم بود... این مرد پیداش نبود... پيش از علی هم یک بچه‌ی شش ماهه دنیا آوردم كه مُرده بود، از بس از كوه‌های سرمسجد سطلِ آب كشیدم ‌بالا. آن‌وقت‌ها که آب لوله‌كشی نبود. زندگی زحمت داشت، زحمت.

 ^{از رمان خاطره‌های سالخوردگی یک کودک}

عنكبوت بزرگی را كه رفته بود زیر میز دنبال کردم. رفت لابلای شكاف میز. من هم از غیظ هرچه رشته بود پنبه کردم. با قلم‌نی هرچه تنیده بود همه را در هم پیچاندم. تارها به لوله قلم‌نی چسبیدند، مثل سه‌پستان چسبناک بودند. از زیر میز بالا آمدم. چشم‌های سیاه و درخشان دخترآبادانی از آن‌ور پیش‌خوان به‌ام دوخته شده بود.

چادرش را از هم باز کرد، مثل کبوتری كه برای پرواز بال باز می‌كند. با خنده جلو آمد. گفت: «چه خوب از جلوش در آمدی؟»

صداش نازك و تو دماغی بود. پیش‌خوان را دور ‌زد و بی‌تعارف آمد توی دكه.

«بیرون جهنم است.»

سه پایه را جلو كشیدم. نشست. چند تار مو سر خورد روی پیشانی‌اش. با دست آن‌ها را پس زد. سرش را بالا گرفت و باز ‌خندید. گونه‌هاش برق می‌زد. چند سالی از افسانه بزرگ‌تر بود.

با زیر سیگاری رحیم‌آقا ور ‌رفت. مجله‌ها را بی‌آنكه بخواند ورق ‌زد. حس ‌کردم دمای دكه گرم‌تر از پیش ‌شد.

گفت:«آن‌روز وقتی همه در رفتند تو ماندی، باید پسر خیلی شجاعی باشی؟!»

از شجاعت نبود كه مانده بودم. از حیرت سر جا میخ‌كوب شده بودم.

«تو اسمت‌ چی است؟»

«رضا»

گلویم خشك شد. دختر آبادانی بین من و كلمن آب نشسته بود. دست ‌برد و لیوان را پر آب کرد.

گفت: «تو تشنه نیستی؟»

«نه»

آب لیوان را تا نصفه سر کشید، باقی‌اش را داد دستم و  بلند شد.

«دیگر من بروم آقا رضا، باز هم می‌آیم پیش‌ات»

بینی‌ام را با انگشت گرفت، تكان داد و آرام رها کرد. ته دلم خالی شد. انگار توی گهواره نشسته بودم یا توی اتومبیل وقتی از شیب تندی سرازیر می‌شود.

مجله‌ی «زن‌روز»‌ی از روی میز بر داشت، چشمكی زد و بی‌د‌رنگ بیرون رفت. از پشت پیش‌خوان گردن کشیدم. دور ‌شدنش را نگاه کردم. از كنار دیوار از توی سایه می‌رفت. نبش كوچه ایستاد. رو برگرداند و دست تكان داد و مثل سراب تو هرم گرما دود شد.

روی سه پایه دست کشیدم، جای پشت‌اش گرم مانده بود. ته مانده آب لیوان را سر ‌كشیدم.

بویی پیچیده بود توی دكه كه بوی كاغذ نبود. رحیم‌آقا گفت:«بوی جوی مولیان آید همی!... چه بوی خوبی، ادكلن زده‌ای رضا؟»

گفتم:«نه»

ابروهاش را در هم ‌كشید و گفت: «عجیبه»

عجیب بود كه در آن گرما، توی زل آفتاب، دختر آبادانی مثل کبوتر جلو دكه ظاهر می‌شد. بدون تعارف می‌آمد تو. مجله ورق می‌زد، لیوانی آب می‌خورد و بعد بوی‌اش می‌پیچید لابلای هرچه روزنامه، و گرمای تن‌اش برای ابد می‌ماند روی سه‌پایه.

«چرا آرامی رضا؟»

«ها؟»

دلم می‌خواست روزنامه‌ها را بچسبانم به تمام شیشه‌‌ها تا هیچ‌كس داخل را نبیند. دلم می‌خواست تمام روزنامه‌ها را فرش كنم كف دكه تا دختر آبادانی پاهاش را دراز كند و توی مردادماه بگوید:«این‌جا بهشت است.»

«رضا تو را چه می‌شود؟»

«رحیم آقا عشق چیست؟»

« عشق معیارِ تنهایی آدمه»

افسانه از خنده منفجر شد؛ «مگر می‌شود آدم توی این سن، از عشق حرف بزند؟»

چرا حرف نمی‌زدم وقتی با قصه شیرین و فرهاد بزرگ می‌شدم؟ چرا حرف نمی‌زدم وقتی هنوز رخش گم‌شده‌ی رستم را در ته چشم‌های تهمینه می‌دیدم. وقتی شب تا صبح پای ضبط‌صوتِ "مستر تونی" می‌نشستم و دیالوگ‌های عاشقانه فیلم "شعله" را گوش می‌کردم!

بوی دختر آبادانی تمامی نداشت. و یاد چشم‌هاش كه مثل گردباد همه چیز را می‌بلعید.

نگاهم را از او ‌می‌دزدیدم. در حضورش دست و پایم را گم می‌كردم. تبدیل می‌شدم به یك موجود خجالتی كه خودم هم باورم نمی‌شد. و ‌هراس داشتم از نگاه‌اش. مردمك چشم‌هاش هی گشاد و تنگ می‌شد. و پره‌های بینی‌اش باز و بسته. دست‌هام را می‌گرفت. تا نُك انگشت‌های پا لمس می‌شدم. عرق می‌کردم و خنك می‌شدم. انگار روی تاب می‌نشستم، روی سرسره. یا داخل قطار ِ بازی در تونل وحشت، به جای آن‌كه وحشت كنم ته دلم یك‌جوری قرص بود. ترس و بازی با هم، مثل قلقلك كف پا در خواب، هم مكیف و هم زجرآور.

از تونل وحشت كه بیرون آمدم. دیدم كشمیری ایستاده بالای سرم. سمت سه‌پایه نگاه کردم. دختر آبادانی رفته بود. كشمیری گفت:«چه بوی گندی! این‌جا را سم‌پاشی كرده‌اید؟»

جواب‌اش را ندادم. و خودم را با مرتب كردن روزنامه‌ها مشغول کردم.

«رحیم‌آقا كجاست؟ این‌روزها كمتر آفتابی می‌شود!»

رحیم آقا خود آفتاب بود. كه اگر یك روز نمی‌تابید جهان در ظلمات فرو می‌رفت. آفتابی كه به‌اش تكیه می‌دادم، با شعاع نورش چون ساقه‌های گندم خودم را از خاك بیرون می‌كشیدم. مثل كرم‌های ابریشم به مدد او كفن پاره می‌كردم. رحیم آقا رنگ زندگی بود. آیینه‌ای تمام قد كه تصویر رنگین‌کمان روی آن افتاده بود.

كشمیری سرش را ‌خاراند و غرغرکنان رفت.

روی سه‌پایه ‌نشستم تا قصه یوسف و زلیخا را بخوانم. رضا با لبخند آمد. از مسجد بر می‌گشت. قرآن را لابلای یك پارچه منگوله‌دار سبز پیچانده بود. بو ‌كشید گفت:«شیشه‌ی گلاب شكسته‌ای توی دكه؟»

«نه»

به كتاب توی دستم نگاه کرد و گفت: «شاید، بوی پیرهن یوسف است!»

قرآن را از دست‌اش گرفتم:«چند خریدی؟»

گفت:«نخریده‌ام، هدیه كرده‌ام. قرآن كه خرید و فروش نمی‌شود»

روی پارچه تمیز منگوله‌دار دست ‌كشیدم. دلم می‌خواست همان فردا مدرسه باز می‌شد و اول صبح جلو صف آیه‌های قرآن را به صوت می‌خواندم. تا شاید صدایم از بلندگوی مدرسه به گوش دخترآبادانی برسد. دلم می‌خواست تك‌خوان گروه سرود مدرسه می‌شدم. می‌خواندم و بقیه تكرار می‌کردند. مثل تك‌نوازی سازی زهی، هنگامی كه سایر سازها آكورد گرفته‌اند. من می‌خواندم و جمعیت برایم هورا می‌کشید و كف می‌زد. و من از ذوق چشم‌هام را می‌بستم. بعد چشم‌هام را باز می‌کردم می‌دیدم دختر آبادانی لابلای جمعیت ایستاده، براندازم می‌كند و برایم كف می‌زند.

بند دور روزنامه‌ها را محكم بستم. گفتم:«رضا، او را دیده‌ای؟»

«كی‌ را؟»

«دختر آبادانی را»

«دختر آبادانی؟»

«آره، دختر آبادانی... جنگ‌زده‌اند. چند روزی می‌شود آمده‌اند بالاخانه‌ی هلیلی. تازه اسباب‌كشی كرده‌اند به این محله.‌»

«خوب چه ربطی به ما دارد؟»

«گفتم بدانی... بچه‌ها هر روز جمع می‌شوند زیر دیوار خانه‌شان... بیا ما هم برویم.»

«برویم که چی بشود؟»

«می‌گویند؛ دخترآبادانی هر روز می‌آید كنار هره دیوار می‌نشیند. برای پسرها دست تكان می‌دهد‌، قهقه‌ی خنده سر می‌دهد، می‌رقصد. سیگار هم می‌کشد.»

«خوب كه چی؟»

 «خوب بیا ما هم برویم... من تا به حال ندیده‌ام که دختر سیگار بکشد، دوست دارم ببینم.»

با اخم نگاهم كرد:«خوب هزار کار ناثواب هست که دیگران می‌کنند، ما هم باید بکنیم؟!»

«کدام کار ناثواب؟... می‌خواهم فقط ببینم، دیدن که گناه نیست!»

«گناه نیست ولی امام جماعت مسجد می‌گوید این‌ها مقدمه كج‌روی آدم است.»

«دست بردار رضا، این‌جور که تو می‌گویی زندگی همه‌اش انحراف است. انگار که آدم از ازل افتاده باشد تو میدان مین، هیج‌جا نتواند پا بگذارد و  تا ابد هر جا كه قدم بگذارد خطر است.»

« آره همین‌طور است. همه جا خطر هست.»

گاه حوصله‌ام از كل‌كل با او سر رفت. قاطعانه گفتم:«من هوس دیدن دختر آبادانی زده به سرم. می‌خواهم بروم و ببینم‌اش. تو هم اگر می‌خواهی بیا، نمی‌خواهی نیا.»

بسته روزنامه‌ را زیر بغل گرفتم و از پیش او دور شدم. از دور رضا به جزیره‌ای كوچك می‌ماند كه لابلای اقیانوسی از آب باران جا گذاشته باشم.

به خانه هلیلی که رسيدم ديدم چند تا از بچه‌ها سینه‌كش دیوار نشسته‌اند. دخترآبادنی هم لبه دیوار روبرو ایستاده. پیرهن قرمز راه‌راهی تن كرده و یک کبوتر سفید توی دست‌اش است. بچه‌ها با نیش ِ باز و چشم‌های گشاد زیر جلكی برایش دست تکان می‌دادند. او هم دست تكان می‌داد. و می‌خنديد.

«نگاه‌اش كن رضا، ببین چه حشری به سیگار پك می‌زند!»

موهاش سیاه و تاب‌دار بود. خط سیاه سرمه چشم‌هاش را درشت‌تر می‌كرد. چشم‌هاش شبیه دو هسته‌ی سیب، بالای انحنای گونه‌ نشسته‌ بود. 

محو تماشا بودم كه کشمیری مثل کپسول ایران‌گاز از شیب کوچه قِل ‌خورد پايین. بچه‌ها انگار جن دیده باشند زدند به چاك فرار. من همچنان سر جایم  ماندم و به دختر آبادنی نگاه می‌كردم که سیگار را گوشه لب گذاشته بود و با دست طوق گردن كبوتر را نوازش می‌كرد.

کشمیری هن‌هن کنان نزدیک شد. شلوارش را تكاند. نگاهی به بالا كرد؛ دختر آبادانی پكی عمیق به سیگارش ‌زد.

یكهو یک کشیده خوابید بیخ گوشم. كبوتر از توی دست دختر آبادانی پريد، بال كشيد و پیش چشمم چهارتا كبوتر شد.

زل زدم تو چشم‌های ریز کشمیری.

گفت:«بچه قرتی، چشم دوختی به ناموس مردم که چی بشه؟»

دختر آبادانی سیخ ایستاده بود و از بام نگاه می‌کرد. لجم گرفته بود از کشمیری. جلو چشم دختر آبادانی زده بود بیخ گوشم. كشمیری ترسی نداشت. اما رحیم‌آقا می‌گفت از او بترسم.

به‌‌اش گفتم:«چرا می‌زنی؟»

«می‌زنم تا آدمت کنم»

«بی‌خود می‌کنی، مگر تو چه‌كاره‌ای؟»

«خفه!»

«نمی‌شوم»

«به زبان خوش آدم بشو و گرنه می‌سپارمت دست بچه‌های پایگاه تا آدمت کنند.»

دختر آبادانی از كنار هره دیوار كنار كشيد و از نظر پنهان شد. كبوترها هنوز دور سرم می‌چرخيدند.

لحن كشمیری كمی نرم شد:«من خیر تو ‌را می‌خواهم»

صدایم را بالا كشيدم:«تو بی‌خود می‌کنی دست روی من بلند کنی. مگر چه کار کرده‌ام. یک دفعه بگو نفس نکش. یک دفعه بگو خفه‌خون بگیرم.»

«نه... فقط آدم باش. مثل یک بچه مسلمان، رفتار کن. مثل رضا دوستت باش.»

به رضا فكر كردم، به اقیانوسی از باران كه احاطه‌اش كرده بود و همواره بر مقدارش افزوده می‌شد. به جزیره‌ای از جسم رضا كه ذره ذره در آبی مقدس فرو می‌رفت. به دختر آبادانی، شعبده‌بازی كه در یك چشم به هم زدن یك كبوتر را چهارتا می‌كرد. به پسرهایی با سر تراشیده كه سینه‌كش دیوار می‌نشستند به تماشای دختری كه گمان می‌كردند با بقیه‌ دخترها فرق دارد. به كشمیری كه خیال می‌كرد راه رستگاری بشر را می‌شناسد. به رحیم‌آقا و روزنامه‌هایی كه در باد لابلای قفسه‌ها بال می‌زدند.

یكی از ماده‌سگ‌های مهندس غلام‌پور توله كرده بود. شش توله.  یكی كاملاً سیاه، دو تا سفید و دو تا سیاه با لكه‌های سفید و یكی سفید با لكه‌های سیاه. من آن كه سفید با لكه‌ی سیاه بود را بغل زدم. چه‌قدر گرم بود. دست‌ام را لیس می‌زد. زبانش زبر بود. مهرداد آن را كه سفید بود در آغوش ‌كشید.

رضا گفت:«سگ نجس است، دست نمی‌زنم.»

«ببین چه ملوس هستند، چه ناز هستند، می‌بریم بزرگ‌شان می‌كنیم»

مهرداد گفت:«كجا می‌بری؟...خانه‌ی خاله‌ات!»

«بقیه‌ی توله‌ها را چی‌كار كنیم؟»

رضا گفت:«رجب‌باغبان بفهمد كله‌تان را می‌كند. تازه این‌كار دزدی است!»

«سگ كه دزدی ندارد، دارد!؟»

«چرا ندارد؟!»

یهو رجب‌باغبان با پوز باریك، گوش‌های وال، ابرو‌های باریك و لب‌های قیطانی‌اش مثل علم عباس روبرومان سبز شد. لاغر و بلند قد بود. دست‌های، خشك و پینه‌دار بزرگی داشت.

تا آمدم بجنبم، خودم یك طرف پرت شده‌ بودم، توله سگ یك طرف. رضا مشت‌هاش گره شده بود. مهرداد نیم‌خیز شد و توله را زمین ‌گذاشت، دم‌پایی‌هاش را دست گرفت. شلوارم از روی زانو پاره شده بود. زخم ناجوری بر داشته بودم. بی‌صدا اشك می‌ریختم.

«تخم‌سگا كی‌گفت به توله‌ها دست بزنید؟»

مهرداد زد به چاك فرار. رجب باغبان پاره‌سنگی حواله‌اش کرد كه به‌اش نخورد.

صاف شدم تو صورت رجب باغبان. گفتم:«ما تخم سگ نیستیم حرف دهنت را بفهم!»

رجب باغبان جلو آمد.شانه‌هام را گرفت و از زمین جاكنم کرد. بین زمین و آسمان دست و پا می‌زدم. «تو دیگر چه می‌گویی تخم سگ؟»

جیپ مهندس غلام‌پور پشت سر ما ترمز کرد. گرد و خاك بلند شد. از روی صندلی هیكل گنده‌اش را جابجا کرد. چرخ سمت راننده افتاده بود روی رینگ. داد زد:«رجب!... تو داری آن‌جا چه غلطی می‌كنی؟»

رجب باغبان، دست‌های گنده‌اش را از شانه‌های نازكم جدا کرد. چارچنگولی افتادم روی زمین.

«مهندس این بی‌پدر مادرها با سنگ افتاده بودند به جان سگ‌ها»

رضا به طرف مهندس رفت:«نه به قرآن، مهندس ما با سنگ نزدیم!»

خودم را تکاندم:«فقط نازشان كردیم.»

و پاچه‌ی شلوارم را بالا زدم و زانوی زخم و زیلی‌ام را نشان‌اش دادم:«ببین چیكارم كرد؟!»

مهندس مستقیم تو چشم‌های رجب باغبان نگاه کرد:«از جلو چشم‌ام دور شو مرتیكه قزمیت!»

رجب كه دیگر از تك و تا افتاده بود، از جلو چشم دور ‌شد. و رفت سمت كُلّه مرغی. مهندس آرام دستم را گرفت و زیر سایه‌ی‌ آكالیپتوس ‌نشاندم. رضا را مخاطب قرار داد:«برو از خاله میكروكورم بگیر.»

با دست‌های تپل‌اش گونه‌هام را پاك کرد:«مرد كه گریه نمی‌كند!»

چاق بود و بلند. بچه‌ها می‌گفتند صدو‌پنجاه كیلو وزن دارد. سایز كفش‌اش تو بازار نیست. فامیل‌هاش سفارشی از آمریكا برای‌اش می‌فرستند. لباس‌هاش را هم باید سایز و اندازه بدهد خیاط. می‌گفتند توی خانه تخت خوابِ لاستیكی دارد كه به جای پنبه با آب پرش می‌كند. زمستان‌ها با آب‌گرم و تابستان‌ها از آب سرد. مهندس بر‌خلاف هیكل‌اش كه خیلی گنده بود. خوش قلب و مهربان بود.

افسانه می‌گفت:«چون بچه‌اش نمی‌شود بچه‌ها را دوست دارد.»

چندین هكتار زمین كشاورزی داشت كه قسمت‌هایی از آن را درخت كاشته و بقیه‌اش را تره‌بار و صیفی‌جات. توت‌فرنگی هم کاشته بود. و چند كندو عسل كه به موازات هم در جعبه‌های زرد و نارنجی چیده شده بود. یك سگ لنِگ‌دراز هم داشت. كه تازی بود. آن‌قدر ترسناك نگاه می‌كرد كه زهره آدم از ترس می‌تركید.

رضا به همراه زن مهندس از راه رسیدند. زن مهندس ریز ‌و‌ لاغر بود عینهو نی قلیان. زمانی كه كنار مهندس می‌‌ایستاد مثل فیل‌ و ‌فنجان بودند. زن مهندس از خود مهندس مهربان‌تر بود.

«عزیزم... جانم چی شده؟»

با بغض نگاه‌اش کردم. شلوارم را از نو تا زد. رضا شلنگ آب را از پای درخت زیتون بر داشت و دست‌اش داد. اول پایم را شست، بعد دوا‌گلی ریخت روی زخم.

«چیزی نیست عزیزم، زود خوب می‌شود... این رجب هم حتماً خیال كرده دارید به این زبان بسته‌ها صدمه می‌زنید.»

رضا گفت:«خوب به زبان آدمی‌زاد می‌پرسید دارید چی می‌کنید. باید حرف بد می‌زد. باید كتک می‌زد؟»

جای انگشت‌های رجب را كه روی بازو‌هام مانده و كبود شده بود نشان‌اش دادم.

«خوب شما هم اشتباه كردید... یك هوا سرتان را پایین انداختید و آمدید تو، اقل‌كم به خودم می‌گفتید.»

صداش زنگ‌دار و قشنگ بود. مو‌هاش خرمایی، چشم‌هاش مثل گربه سبز ماشی‌. با مهر نگاه می‌كرد. به زانوی استخوانی‌ام كه دست می‌زد مرتب «عزیزم، جانم» می‌گفت.

مهندس گفت:«ماشالله، این‌ها مَرداند.»

زن مهندس بلند شد و رفت یكی از توله‌سگ‌ها را ‌آورد داد دستم، سیاه خال‌دار بود. یكی دیگر ‌آورد كه بدهد به دست رضا که جا خالی داد، پس کشید. رم کرد و نزدیك بود بیفتد روی ردیف گلدان‌های كوچك كنار جدول‌ سمنتی.

خندیدم و گفتم:«خانم مهندس، رضا پاك و نجسی می‌كند. به سگ دست نمی‌زند!»

آن یكی توله را هم با خنده انداخت تو بغل‌ من. كیف کردم.

رضا نگاه‌ام کرد و گفت:«از فردا موقع سلام و علیك دیگر با‌هات دست نمی‌دهم.»

مهندس غلام‌پور رفته بود و كندو‌های عسل را سر كشی می‌کرد. انگار از نیش زنبور‌ها نمی‌ترسید. همین‌طور با خیال راحت از بین كندو‌ها عبور می‌كرد. وارسی‌شان می‌كرد.

از دور شبیه خرس گنده‌یی بود كه روی پا‌ها ایستاده بود و دنبال عسل می‌گشت.

«آبجی برف چه شکلی است؟»

«تو یادت نیست؟»

«یادم نیست. من ازآن روزگار هیچ چیز، یادم نیست.»

«برف سفید است. زیاد كه ‌ببارد، انگار سرتاسر کوچه را با کاغذ سفید پوشانده باشند.»

«سفیدی برف یادم نیست اما چکمه‌های قرمز‌ی که پا می‌کردیم یادم هست.»

«و چکمه‌های زرد. تو همیشه چکمه‌هات را لنگه‌به‌لنگه می‌پوشیدی، هرجا چاله‌ای از آب بود، بازی‌‌ تو آغاز می‌شد.»

«راستی آبجی، کودکی من کی آغاز شد؟»

تا یادم است همیشه به گذشته‌ای دور فکر کرده‌ام. هر وقت به پشت‌سر نگریسته‌ام کودکی بوده که سعی داشته‌ام به خاطرش بیاورم... تا حالا کودکی را دیده‌ای مدام به گذشته‌اش فکر کند؟... آبجی گذشته‌ی من کی شروع شده؟ چرا همیشه فکر می‌کنم گذشته‌ام طولانی‌تر از عمری‌ست که بر من گذشته است؟

افسانه پوست‌اش روشن و دست‌هاش نرم بود. مثل من سبزه‌رو نبود. چشم‌های سیاه‌اش یك برقی داشت كه توی چشم هیچ دختری ندیدم. چشم‌هاش مدام دودو می‌زد، نی‌نی چشم‌هاش مثل ستاره می‌ماند در ظلماتِ یك شب تاریك، كه برقِ شهر رفته باشد.

گاهی‌كه برق نبود و از در و دیوار آتش می‌بارید، روی پشت‌بام می‌خوابیدیم.

من و افسانه برای بیش‌تر ستاره‌ها اسم گذاشته‌ بودیم و هر ستاره متعلق به یكی از مرده‌ها بود. مادر می‌گفت:«آدم‌های خوب، بعد از مرگ‌شان ستاره می‌شوند، می‌روند بالا و می‌چسبند به طاق آسمان»

افسانه می‌گفت:«هر آدم خوبی یك ستاره خاموش دارد كه با مرگش روشن می‌شود.»

ستاره‌ها را یكی‌یكی به افسانه نشان ‌دادم و گفتم:«این یكی، ستاره‌ی خاله مینا است. این‌هم كه از همه‌ی ستاره‌ها بزرگ‌تر است ستاره‌ی عموسلطان، این هم كه مدام چشمك می‌زند ستاره‌ی آقامنوچهر.»

اسم منوچهر را كه ‌آوردم افسانه ترانه ‌خواند:«ستاره آی ستاره ‌این رسم روزگاره / هر‌‌كی مثل تو باشه سرش بالای داره»

منوچهر از بستگان ما بود كه توی خرم‌شهر موقع دفاع چهل‌روزه كشته شد. جسدش را هم نتوانستند موقع عقب‌نشینی با خود بیاورند، افتاد دست دشمن.

«افسانه دشمنان با جسد منوچهر چه‌كار كرده‌اند؟»

«حتماً یك جایی چال‌اش كرده‌اند، توی گورهای دسته‌جمعی»

«آبجی، می‌شود روی گورهای دسته‌جمعی فقط برای یکی فاتحه خواند؟»

«آره. چرا نمی‌شود. از همین‌جا كه ما نشسته‌ایم هم می‌شود خواند.»

به ستاره منوچهر خیره شدم و برای آمرزش او دعا کردم. برای خاله‌مینا كه بر اثر تصادف اتومبیل مرده‌ بود و برای عمو‌سلطان هم دعا کردم.

پدر هر وقت اسم برادرش سلطان را می‌شنید گریه می‌كرد. می‌گفت:«برادری هم اگر بود همان سلطان بود.»

عمو سلطان شكارچی ایل بود. مادر می‌گفت:«عمو سلطانت جوان‌مرگ شد.»

پدر می‌گفت:«سلطان هیچ‌وقت دست‌خالی از شكار بر نمی‌گشت. شیرشكار بود. آن سال‌ها شكار پازن و بز‌ِكوهی بود، سلطان با تفنگ پوزپُر به شكار می‌رفت. وقت برگشتن لاشِ یك پازنِ هفت روی شانه‌اش بود. یك‌هفته ایل را سیر می‌كرد.»

پدر ایل را در نوجوانی‌اش ترك كرده بود. آمده بود شهر درس بخواند. اما عموسلطان مانده بود. وقتی‌ هم كه وضع پدر در شهر سر و سامان گرفت عمو‌سلطان حاضر نشد گوسفندها را بفروشد و به شهر بیاید.

مادر می‌گفت:«قسمت‌اش این بوده كه توی كوه‌های تاراز بماند و  همان‌جا شكار ِ شكارش بشود.»

«شكارِ شكارش بشود یعنی چی؟»

پدر می‌گفت:«یك‌روز سلطان موقع شكار از روی صخره‌ای به سمت یك بزكوهی نشانه می‌رود. بز برمی‌گردد و توی روی او می‌خندد. سلطان جا می‌خورد و دست‌پاچه می‌شود. از روی صخره‌ای كه پناه گرفته سر می‌خورد پایین، تفنگ هم با قنداق به زمین می‌كوبد. گلوله در می‌رود. می‌نشیند به رانش. خونریزی می‌كند. كشان‌كشان خودش را به طایفه‌ی هفت‌لَنگ‌ها می‌رساند. خونریزی بند نمی‌آید. تب و لرز می‌كند. تا یک هفته زنده بوده و درد كشیده. توی ایل هم كه دكتر و جراح نبوده. دوا و درمان محلی می‌كنند. افاقه نمی‌كند. تلاش حكیم‌علفی بی‌فایده است. سلطان قان‌قاریا می‌گیرد. در آن یك‌هفته لابلای هزیان‌هاش مدام می‌گفته بزكوهی تو‌ی صورت‌اش خندیده است.»

«خوب بزكوهی خندیده كه خندیده!؟»

مادر می‌گفت:«خندیدن بز كوهی شگون ندارد. اگر موقع شكار بزكوهی توی روی شكارچی‌اش بخندد. حتماً بلایی سر شكارچی می‌آید.»

پدر می‌گفت:«نازنین برادری بود. هر وقت همراهش می‌رفتم با این‌كه خیلی كوچك بودم تفنگ دستم می‌داد تا تیر در‌كنم. چند‌بار هم با كمك‌اش برای كبك‌ دام پهن كردم. كبك‌ها را كه به ایل می‌آوردیم همه‌جا نقل می‌كرد شكار كاكام است. من هم جلوی هم‌سن و سال‌‌هام قیافه می‌گرفتم.»

گفتم:«افسانه ستاره‌ها تعدادشان چندتا است؟»

گفت:«كسی نمی‌داند.»

اما من می‌دانستم به تعداد تمام مرده‌هایی كه در طول زندگی‌شان خوبی كرده‌اند در كهكشان ستاره هست. چه‌قدر آدم نازنین و خوب باید مرده باشد تا با این همه ستاره آسمان شب روشن بماند.

شهابی از آسمان می‌گذشت. به افسانه گفتم:«نگاه كن عمو سلطان است و دارد با تفنگ‌اش تیر در می‌كند.»

صدای هق‌هق پدر بلند شد. صورت خیس‌اش را از پشت توری سفید پشه‌بند دیدم كه خیره شده بود به ستاره‌ها. گویی گفتگوی مرا با افسانه شنیده بود و با چشم‌هاش در ظلمت شب، پی ستاره‌ی سلطان می‌گشت.

http://akram.malakut.org

تقديم به: اكرم ابويي